Keşkek Anadolu'ya Nereden Geldi?
Durmuş Güneş · Okuma süresi yaklaşık 1 dakika
Anadolu'da keşkek denildiğinde aklımıza düğünler, kalabalık sofralar ve saatlerce kaynayan kazanlar gelir.
Et ve buğdayın birlikte pişirilmesi, ardından tokmaklarla dövülmesi bugün çok iyi bildiğimiz bir mutfak geleneği.
Peki keşkek gerçekten Anadolu'da mı ortaya çıktı?
Yoksa farklı coğrafyalardan geçerek bugünkü kimliğine mi kavuştu?
Bu sorunun cevabını ararken eski yemek yazmalarına baktım. Karşıma iki önemli isim çıktı.
Herise ve kaşkak.
Herise, Arapça yemek kaynaklarında geçen eski bir ad. Kaşkak ise Farsça kökenli bir kelime ailesiyle ilişkili.
Bu iki adın geçmişi bizi İran, Mezopotamya ve Anadolu arasında uzanan geniş bir mutfak coğrafyasına götürüyor.
Araştırmamda özellikle bir kaynak dikkatimi çekti.
1226 yılında Muhammed bin Hasan el-Bağdadi tarafından kaleme alınan Kitabü't Tabih.
Eserin dördüncü bölümünde herise adıyla bir yemek anlatılıyor.
Tarifte yağlı et ve kabuğu çıkarılmış, dövülmüş buğday kullanılıyor. Malzemeler uzun süre birlikte pişiriliyor. Ardından karışım iyice dövülüyor ve bu işlem pişirme süresince tekrarlanıyor.
Bu reçeteyi okuduğumda Anadolu'daki keşkek hazırlama tekniğiyle arasındaki benzerlik dikkatimi çekti.
Fakat burada önemli bir ayrıntıyı gözden kaçırmamak gerekiyor.
1226 yılında Bağdat'ta böyle bir tarifin yazılmış olması, keşkeğin orada ortaya çıktığını kanıtlamıyor.
Aynı şekilde kaşkak adının Farsça kökenli olması da yemeğin ilk kez İran'da pişirildiğini kesinleştirmiyor.
Yazılı kaynaklar bize bir yemeğin belirli bir tarihte bilindiğini gösterebilir. O yemeğin ilk kez hangi mutfakta hazırlandığını söylemek ise çok daha zor.
Peki Anadolu'ya nasıl ulaştı?
11.yüzyıldan itibaren İran üzerinden Anadolu'ya gelen Türkmen toplulukları ve Selçuklu dönemi, bu yemek geleneğinin taşınmış olabileceği tarihî yollar arasında.
Bununla birlikte Anadolu'da yaşayan farklı toplulukların tahıl ve et yemeklerini, ticaret yollarını ve mutfaklar arasındaki karşılıklı etkileşimi de düşünmek gerekiyor.
Bugün elimizde keşkeğin Anadolu'ya hangi tarihte ve kimler tarafından getirildiğini kesin olarak gösteren bir belge bulunmuyor.
Ancak Anadolu'da keşkek zamanla kendine özgü bir kültürel kimlik kazanmış.
Kazanların birlikte hazırlanması, buğdayın dövülmesi, düğünlerde ve törenlerde paylaşılması bu geleneğin önemli parçaları olmuş.
Türkiye'nin törensel keşkek geleneği 2011 yılında UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi'ne kaydedildi.
Benim için bu araştırmanın en değerli tarafı, bugün uyguladığımız bir pişirme tekniğinin izlerini yüzyıllar önce yazılmış bir yemek kitabında görebilmek.
Keşkeğin ilk hangi kazanda piştiğini bilmiyoruz. Ama o kazanın izini eski yazmalarda sürmeye devam edebiliriz.
D.G
Yazarın belirttiği kaynaklar
- Muhammed bin Hasan el-Bağdadi, Kitabü’t Tabih, 1226.
- İbn Seyyar el-Verrak, Kitabü’t Tabih, 10. yüzyıl.
- Encyclopaedia Iranica, Kašk ve Harisa.
- UNESCO, Ceremonial Keşkek Tradition, 2011
© 2026 Durmuş Güneş. Bu yazının tüm hakları saklıdır. İzinsiz çoğaltılması ve yeniden yayımlanması yasaktır. Alıntı ve kullanım izni için yazarla iletişime geçiniz.